Trouwen, wettelijk of feitelijk samenwonen: wat is het verschil?

Feitelijk samenwonen regelt niets. Wettelijk samenwonen is één verklaring bij de gemeente en geeft je een beperkte bescherming. Trouwen gaat veel verder en het verschil zit vooral in erfrecht, onderhoudsplicht en pensioen.

Feitelijk samenwonen.

Jullie wonen samen, meer niet. Juridisch zijn jullie vreemden voor elkaar, geen erfrecht, geen automatisch recht op de woning van de ander, geen onderhoudsplicht.

Wat van jou is blijft van jou en wat jullie samen kochten wordt bij een breuk een discussie.

Wettelijk samenwonen.

Eén verklaring die jullie samen afleggen bij de burgerlijke stand. Ze beschermt de gezinswoning en verplicht jullie allebei bij te dragen in de lasten van het samenleven.

Er hangt ook een prijskaartje aan: voor schulden van het huishouden en voor de opvoeding van de kinderen ben je allebei hoofdelijk aansprakelijk. De schuldeiser mag het volledige bedrag bij een van jullie halen.

Dat geldt wel enkel voor normale en redelijke uitgaven. Koopt je partner iets buitensporigs in verhouding tot jullie inkomen, dan hang jij daar niet aan vast.

Huwelijk.

De verste vorm. Er ontstaat een huwelijksvermogensstelsel en wie niets afspreekt bij de notaris valt onder het wettelijk stelsel. Wat elk bezat vóór het huwelijk blijft eigen, wat tijdens het huwelijk verdiend wordt is gemeenschappelijk.

De vijf verschillen die er echt toe doen.

• Beëindigen. Een huwelijk eindigt via een procedure bij de rechtbank. Wettelijk samenwonen eindig je met een verklaring bij de burgerlijke stand, desnoods eenzijdig.

• Erfrecht. Een wettelijk samenwonende partner erft enkel het vruchtgebruik op de gezinswoning en de inboedel. Een echtgenoot erft veel ruimer.

• Reservatair erfgenaam. Een echtgenoot kan niet volledig onterfd worden, een wettelijk samenwonende partner wél. Met een testament kan die volledig uitgesloten worden.

• Onderhoudsplicht. Gehuwden moeten elkaar hulp en bijstand verlenen en daaruit volgt eventueel alimentatie na een scheiding. Wettelijk samenwonenden hebben die plicht niet.

• Overlevingspensioen. Alleen gehuwde partners hebben daar recht op. Wettelijk samenwonenden zijn uitgesloten.

Hoe je een wettelijke samenwoning beëindigt.

Zijn jullie het eens, dan gaan jullie samen naar de gemeente en tekenen jullie een gezamenlijke verklaring. Dat is gratis en de meeste gemeenten hebben er een standaardformulier voor.

Wil één van beiden ermee stoppen, dan kan dat eenzijdig met een schriftelijke verklaring bij de gemeente. De andere partner wordt binnen acht dagen op de hoogte gebracht via een gerechtsdeurwaardersexploot en wie de eenzijdige beëindiging vraagt, betaalt die deurwaarderskosten.

In het echt.

De meeste koppels schuiven van feitelijk naar wettelijk samenwonen op het moment dat ze samen iets kopen of een kind krijgen. Dat is precies het moment waarop het verschil geld waard wordt en het moment waarop een gesprek met een notaris het meest oplevert.

Wat kan jij vandaag doen?

• Bespreek vóór je samen gaat wonen wie wat betaalt en wat er gebeurt bij een breuk.
• Weet dat feitelijk samenwonen juridisch niets regelt: geen erfrecht, geen bescherming.
• Ben je wettelijk samenwonend? Denk aan een testament — je partner kan volledig uitgesloten worden.
• Denk aan een samenlevingscontract als jullie ongelijk bijdragen.
• Een eerste gesprek bij een notaris is vaak gratis of goedkoop.

Tip

Wettelijk samenwonen wordt vaak „trouwen light” genoemd. Dat is het niet. Twee dingen ontbreken volledig. Je partner heeft geen recht op een overlevingspensioe EN je kan hem of haar met een testament volledig onterven. Wie samenwoont zonder testament laat dus veel aan het toeval over.

Bronnen: Notaris.be • FOD Justitie • Vlaanderen.be